Waar die wingerd die fynbos ontmoet

Suid-Afrika se ekotoerisme-oomblik

eyesonsouthafrica

Stel jou ‘n oggendstap deur fynbos voor met ‘n bewaringsgids, dan middagete op ‘n plaas wat self kweek wat dit opdis, en ‘n aand op ‘n wingerdstoep met ‘n glas wyn van die helling wat jy pas uitgestap het. ‘n Groeiende aantal Suid-Afrikaanse besighede verkoop presies dit, en die regering soek aktief na vennote om meer daarvan te bou.

Die deur staan oop

Op 1 Oktober het die Minister van Toerisme die tweede Toerisme-infrastruktuur-beleggingstop in Johannesburg aangebied. Dit het ‘n pyplyn van 15 beleggingsgeleenthede ter waarde van ongeveer R3,5 miljard voorgehou, wat ekotoerisme, gasvryheid, kultuurerfenis en groen innovasie dek. Die eerste top ‘n jaar vroeër het agt belegbare projekte van byna R1 miljard voorgehou, so die pyplyn groei.

Die aanvraag daaragter is werklik. Toerisme het meer as 12% tot BBP bygedra, met byna 9 miljoen internasionale besoekers en 47 miljoen binnelandse reise in 2024. ‘n VN-Toerisme-gids tel 28 toerisme-beleggingsprojekte ter waarde van USD 347,8 miljoen tussen 2014 en 2025. Dit is nog beskeie vir ‘n land so skilderagtig, en daarom lyk die veld nog oop.

Waar natuur, kultuur en kookkuns ontmoet

Die Kaapse Wynlande. Dit is die duidelikste voorbeeld van hoe bewaring en handel saamwerk. Die Biodiversity and Wine Initiative het in 2004 begin, en teen 2008 het die bewaringsvoetspoor in die wynlande die wingerdvoetspoor oortref. Produsente het dit bereik deur bewarea te vorm en ekotoerisme daaromheen te bou. Die Green Mountain Eco Route word beskryf as die wêreld se eerste biodiversiteitswynroete, met bergfietsry en ‘n luukse “slackpack”-staproete deur fynbos met plaaslike kos en wyn. Die Green Wine Route lys 34 WWF-bewaringskampioene, en die Paarl-Wellington volhoubare toerismeroete koppel bewaringsgedrewe uitrustings aan werkende wynplase. Spier is ‘n goeie voorbeeld van die model: sonkragfasiliteite en ‘n organiese tuin wat sy plaas-na-tafel-restaurant voorsien.

Die gaping is koördinasie. Baie landgoedere wat aan biodiversiteit werk, doen dit in isolasie. Iemand wat roetes, verblyf, proefings en plaasetes oor naburige landgoedere in een bespreking saampak, het ‘n produk wat steeds skaars is.

Die Wildkus. Die Oos-Kaapse kus het internasionale aandag getrek as ‘n bestemming waar grondrestitusie en mede-bestuursmodelle gemeenskappe in staat stel om aan bewaring en ekotoerisme deel te neem. Bulungula Lodge is buite-die-netwerk en gemeenskapsbesit. Die geleentheid hier is vennootskap eerder as aankoop. Die sakegeval hang af van wie die grond besit en wie die inkomste deel.

Die Kalahari en San-erfenis. !Xaus Lodge in die Kgalagadi-Oorgrenspark is mede-besit deur die Khomani San- en Mier-gemeenskappe, wat aandeelhouers in die bedryfsmaatskappy is. ‘n Professionele bestuurder bedryf dit, en gaste kry duinstappe, sterrekyk en storievertel. Daardie struktuur, gemeenskapsbesit met professionele bestuur, is ‘n sjabloon wat beleggers kan namaak. In die Wes-Kaap kombineer !Khwa ttu luukse verblyf met onderrig oor San-erfenis.

KwaZulu-Natal. Die provinsie het toerismegeleenthede van minstens R9,4 miljard uitgewys, met meer as 3 000 permanente poste. Dit soek private vennote om staatsbates in ‘n Wêrelderfenisgebied te ontwikkel, te bedryf en te bestuur. Die syfers kom van ‘n vroeëre provinsiale aanbieding, so kontroleer die huidige stand voordat jy daarop staatmaak.

Die Tuinroete, die Karoo en Roete 62. Walvyskyk en die Tsitsikamma-kuslyn lê langs Karoo-kookkuns soos lamsbout en volstruisfilet in ‘n historiese gebou. Toeroperateurs bemark Roete 62 as moontlik die wêreld se langste wynroete. Vir ‘n kosgedrewe entrepreneur is ‘n stop tussen die kus en die wingerde ‘n natuurlike plek om ‘n besigheid te bou.

Buitelanders wat die weddenskap gewaag het

Die bekende landgoed. Richard Branson het in 2014 Mont Rochelle in Franschhoek gekoop. Dieselfde artikel sê Analjit Singh, die Indiese sakeman, het in 2013 ‘n 50%-aandeel in Mullineux Wines gekoop en in 2015 die Roundstone-plaas. Hy het ook drie aangrensende Franschhoek-plase tot wat nou Leeu Estates is, saamgesmelt.

Die stigters wat verlief geraak het. Sommige buitelandse eienaars is daar vir die plek self. May-Eliane de Lencquesaing het kort voor haar 80ste verjaardag die Glenelly-plaas in Stellenbosch gekoop en ‘n vervalle vrugteplaas in ‘n wynlandgoed omskep. By Allée Bleue in Franschhoek is wingerde herplant en geld bestee om dit ‘n bestemming vir kos, wyn en plaasprodukte te maak.

Die instellings. Chamonix in Franschhoek het na ‘n Noorse belegger gegaan, en Frankryk se Les Grands Chais de France het in 2022 Neethlingshof gekoop. Eiendomsagente sê buitelandse kopers is verantwoordelik vir ongeveer 32% van luukse eiendomsverkope in Franschhoek, insluitend wynlandgoedere en gasvryheidsplekke. Hulle betaal in ongeveer 90% van transaksies kontant.

Die “glamping”-pioniers. Die Amerikaanse stigters van Under Canvas het Few & Far Luvhondo in Limpopo geopen, ‘n koolstofneutrale safari-lodge op gedegradeerde grond met die doel om natuurlike wildkorridors te herstel. Eetervarings wissel van tradisionele braaie tot Europees-geïnspireerde proe-spyskaarte.

Die leefstyl-entrepreneurs. ‘n Paartjie wat ongeveer 22 jaar gelede hul entrepreneurslewe in Duitsland agtergelaat het, het Antbear Lodge in die Drakensberg gebou. Dit het 15 suites, plaaslike boumateriaal en ‘n gemeenskapsontwikkelingsprogram.

Hoe die geleentheid lyk

Saam wys hierdie gevalle na ‘n paar besigheidsmodelle:

• Bestaande bates verbind. Koppel landgoedere, roetes, verblyf en kombuise tot meerdaagse produkte.
• Gemeenskapsvennootskappe. Volg die !Xaus-model, met gemeenskapsaandeel en professionele bestuur.
• Herstelgedrewe lodges. Bou op gedegradeerde grond en maak die herstel deel van die storie, soos Few & Far.
• Kos as anker. Plaas-na-tafel-kookkuns bind die landskap aan die bord, in die wingerde of in die Karoo.
• Openbare pyplyne. Die SATIS-projekte en provinsiale batevennootskappe bied gestruktureerde ingangspunte.

Twee waarskuwings geld. Buitelandse geld is wydverspreid, maar selde totaal: Wines of South Africa het opgemerk dat die meeste buitelanders beleggers of aandeelhouers is, sodat landgoedere nie 100% buitelands besit word nie. Vennootskap met plaaslike mense is deel van die besigheidsmodel. Op die Wildkus veral bepaal gemeenskapsgrondregte en voordeeldeling of ‘n projek kan werk.

Hierdie artikel is ‘n oorsig, nie finansiële advies nie. Enigiemand wat ‘n belegging oorweeg, moet self behoorlike nasporing doen en plaaslike regs- en finansiële raad kry.

eyesonsouthafrica