Suid-Afrika se windstorm
Kragtige hulpbron, oorlaaide netwerk en ‘n vraag vir Nederlandse kapitaal
eyesonsouthafrica
Suid-Afrika het van die beste wind ter wêreld en ‘n kragnetwerk wat sukkel om dit te dra. Albei feite is belangrik vir enigeen wat oorweeg om in Suid-Afrikaanse windkrag te belê.
‘n Mark wat homself reeds bewys het
Windkrag in Suid-Afrika is nie meer ‘n proefprojek nie. Aan die einde van 2025 was Suid-Afrika steeds die grootste windmark in Afrika, met meer as 4 GW in bedryf, sowat 2,8 GW in aanbou en ‘n pyplyn van meer as 60 GW. Die Geïntegreerde Hulpbronplan (IRP) beoog 43 GW nuwe windkapasiteit teen 2042.
Die momentum groei. In die eerste helfte van 2026 het sewe windprojekte met ‘n gesamentlike 815 MW kommersieel in bedryf getree, insluitend die Impofu-groep. Daardie groep is die storie van die jaar. Enel Green Power RSA se 330 MW Impofu-groep in die Oos-Kaap bestaan uit drie windplase van elk 110 MW. Dit is vir private kopers gebou, nie vir Eskom nie. Die kragaankoopooreenkomste is met Sasol en Air Liquide, en die elektrisiteit word oor die netwerk gewiel (“wheeling”). Die projek het ‘n 116 km, 132 kV-hoogspanningslyn ingesluit, nou die grootste privaat gebou kraglyn in Suid-Afrika.
Die windplase wat reeds draai
Windkrag in bedryf is gekonsentreer in die Kaapse provinsies. Enkele bekende liggings:
- Noord-Kaap: Khobab en Loeriesfontein 2 vorm saam die land se grootste windaanleg, met 122 turbines en sowat 283 MW. Roggeveld en Karusa by Sutherland, Garob by Copperton en Kangnas by Springbok is elk sowat 135 tot 140 MW.
- Oos-Kaap: Cookhouse (sowat 136 MW), Kouga by Humansdorp en nou Impofu. Vroeër data het gewys dat meer as ‘n derde van die windkapasiteit in bedryf in die Oos-Kaap is, tussen Cookhouse en Humansdorp.
- Wes-Kaap: Gouda (sowat 135 MW), Perdekraal-Oos by Touwsrivier, Aurora by Vredenburg en Sere by Vredendal, die enigste windplaas wat aan Eskom behoort, met ongeveer 105 MW.
Die knelpunt: die kragnetwerk
Die beste wind waai waar die netwerk die volste is. Nie een van die windprojekte wat meegeding het vir ‘n toekenning van 3 200 MW het deurgedring tot voorkeurbiedersfase nie, omdat Eskom aangedui het dat netwerkkapasiteit in die Oos-, Noord- en Wes-Kaap heeltemal opgebruik is. Die regering het die windmegawatts in daardie ronde, Biedvenster 7, toe aan sonkrag toegewys.
Die oplossings kom, maar is gedeeltelik:
- Curtailment as instrument. Kongestie-curtailment (die beperking van opwekking by netwerkopeenhoping) as ondersteunende diens is tot 4% beperk en geld net in die Wes- en Oos-Kaap. Dit ontsluit sowat 1 580 MW ekstra kapasiteit (1 180 MW in die Wes-Kaap, 400 MW in die Oos-Kaap). Dit is heelwat minder as die oorspronklike 3 470 MW. Die goedkeuring geld van 1 April 2025 tot 31 Maart 2028.
- Tou op grond van gereedheid. Nuwe reëls vir die toekenning van netwerkkapasiteit vervang ‘n ondeursigtige tou met ‘n benadering wat projekte met werklike mylpale voorkeur gee.
- Privaat geld vir die netwerk. Die Transmissie-ontwikkelingsplan skets sowat R440 miljard aan netwerkuitbreiding, en die Onafhanklike Transmissieprojekte-program laat private spelers toe om aan die bou deel te neem.
- Nuwe afsetkanale. By Windaba hierdie maand het die minister gesê die regering ondersoek die uitvoer van oortollige windkrag na die SAOG-streek en wil die lewering van 4,6 GW batterystoor bespoedig.
Waar beleggers moet kyk
- Oos-Kaap. Bewese windhulpbron, ‘n gevestigde voorsieningsketting en ‘n korridor waar Impofu wys dat die private afnameroete werk. Die ruimte vir curtailment is hier kleiner (sowat 400 MW).
- Wes-Kaap. Grootste toekenning wat deur curtailment ontsluit is (sowat 1 180 MW) en naby die nywerheids- en hawe-infrastruktuur rondom Saldanha en Kaapstad.
- Noord-Kaap. Uitstekende windhulpbron (Loeriesfontein, Sutherland, Springbok), maar die opsie met die grootste potensiaal en die meeste geduld. Dit val buite die curtailment-verligting en hang af van die bou van nuwe transmissielyne.
Watter streek u ook al kies, die intreepunt tel. Wheeling-ooreenkomste met nywerheidskopers soos Sasol beweeg vinniger as staatsveilings en vermy die stop-en-trek-geskiedenis van die REIPPPP-rondtes. Projekte het nogtans steeds netwerktoegang nodig, wat beteken hulle moet onder die nuwe reëls “shovel-ready” wees.
Is dit ‘n veilige weddenskap vir Nederlandse beleggers?
Nee, maar dit kan ‘n gesonde, berekende weddenskap wees as u die struktuur versigtig opstel.
Wat in sy guns tel. Die rekord van die bestaande plase is werklik, die vraag van groot nywerheidskopers is sterk, en Suid-Afrika is lank reeds een van Nederland se belangrikste handelsvennote in Afrika. Sowat 350 Nederlandse maatskappye is daar aktief, met ongeveer 10 000 werknemers.
Wat u laat dink:
- Netwerk- en regulatoriese risiko is die dominante risiko. Bedryfspartye sê die werklike probleem is vertroue in die spelreëls. ‘n JUWI-bestuurder voer aan dat instansies reëls konsekwent moet toepas en laaste-minuut-veranderinge moet vermy. ‘n Projek kan tegnies uitstekend wees en tog vassit terwyl dit op ‘n aansluiting wag.
- Curtailment knou opbrengste. ‘n Beperking van 4% tot 10% van opwekking moet van dag een in u inkomstemodel wees.
- Verdragsbeskerming is dun. Die beleggingsverdrag tussen Nederland en Suid-Afrika is op 1 Mei 2014 beëindig. Of en hoe ouer beleggings gedek bly, is ‘n regsvraag vir ‘n prokureur. Moenie vir nuwe beleggings aanneem dat ‘n bilaterale verdrag u sal steun nie. Kyk eerder na kontraktuele beskerming, politieke-risikoversekering en deelname deur multilaterale of ontwikkelingsfinansiers (Nederlandse ontwikkelingsfinansieringsinstellings en MIGA is die moeite werd om te ondersoek).
- Geldeenheidsrisiko. Inkomste in rand en finansiering in euro vereis noukeurige verskansing of ‘n struktuur wat aan die rand geïndekseer is.
‘n Verstandige benadering: werk saam met ‘n ervare plaaslike ontwikkelaar, gee voorkeur aan projekte wat reeds netwerkkapasiteit het of daaraan naby is, kies korporatiewe kragaankoopooreenkomste met kredietwaardige kopers, en faseer u kapitaal volgens netwerkmylpale in plaas daarvan om alles vooraf vas te lê.
Dit is ‘n algemene oorsig, nie finansiële of regsadvies nie; ek is nie ‘n finansiële adviseur of prokureur nie. Win gespesialiseerde advies in oor belasting-, verdrags- en struktureringsvrae voordat u kapitaal verbind. Markomstandighede verander hier vinnig, so verifieer die jongste netwerktoekennings en reëls direk by die IPP-kantoor, NERSA en NTCSA.
